Çocuklar İçin Türk Masalları: Uyku Öncesi Sesli Okunacak Klasik Hikâyeler

Bir varmış, bir yokmuş. Pek çok Türk masalı böyle başlar ve Türkiye'den uzakta yaşayan aileler için bu dört kelime, sıradan bir uyku saatini memlekete kısa bir yolculuğa dönüştürebilir. Burada Türk masallarının klasik kahramanlarını, bu akşam anlatabileceğiniz üç kısa Nasreddin Hoca fıkrasını ve bunların etrafına kurabileceğiniz basit bir uyku öncesi ritüelini bulacaksınız.

Türk masalı nasıl başlar, nasıl biter?

Pek çok masal, anlatıcının şakacı bir tekerlemesiyle açılır; bu tekerleme dinleyene, anlatılanların hiçbirinin tam olarak gerçek olmadığını söyler. Bilinen bir söyleyişi şöyledir:

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, develer tellal iken, pireler berber iken, ben annemin beşiğini tıngır mıngır sallar iken…

Develer tellal, pireler berber… Çocuklar çoğu zaman en çok son dizeye güler: İnsan kendi annesinin beşiğini nasıl sallayabilir ki?

Masalın bitişinin de kendine has sözleri vardır. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine sözü, “Onlar dileklerine kavuştu, biz de tahta sedirimize çıkalım” demektir. Ardından bir armağan gelir: Gökten üç elma düşmüş. Biri anlatana, biri dinleyene. Üçüncüsü ise her ailede başka birine düşer; büyükanne ya da büyükbabaya, kendi ailelerinde üçüncü elmanın kime düştüğünü sorun.

Keloğlan, aklıyla kazanan kel oğlan

Keloğlan Türk halk masallarının en sevilen kahramanlarından biridir: yoksuldur, başta biraz tembeldir ve herkesin sandığından çok daha akıllıdır. Pek çok masalda annesiyle küçük bir köyde yaşar ve aklından başka hiçbir şeyi olmadan yola çıkar. Yolda karşısına bir dev ya da açgözlü bir zengin ya da imkânsız bir görev veren bir padişah çıkar; Keloğlan dövüşerek değil, düşünerek kazanır.

Keloğlan masallarının tek bir resmî sürümü yoktur. Çocuklar için yapılan yeniden anlatımlar birbirinden epey farklıdır; bu yüzden önce birini kendiniz okuyun ve çocuğunuza en uygun olanı seçin. Pek çok aile, Keloğlan'ın sorunuyla karşılaştığı anda durup “Sen olsan ne yapardın?” diye sorar.

Üç kısa Nasreddin Hoca fıkrası

Nasreddin Hoca, Türk mizahının hem bilge hem de saf görünen kahramanıdır: başında kocaman bir kavuk, altında da çoğu zaman eşeği. Fıkraları bir dakika kadar sürer ve beklenmedik bir sonla biter. İşte kendi sözlerimizle anlattığımız üç tanesi.

Ye kürküm ye. Hoca bir düğün yemeğine eski iş giysileriyle gider. Kimse ona yer göstermez. Eve döner, en güzel kürkünü giyip geri gelir. Bu kez herkes ona yer açar, önüne çorba koyar. Hoca kürkünün yenini çorbaya batırır ve “Ye kürküm ye!”, der. “Davet edilen ben değil, sensin!”

Ya tutarsa? Bir gün Hoca'yı bir göl kenarında, suya bir kaşık yoğurt karıştırırken görürler. “Ne yapıyorsun?” diye sorarlar. “Göle maya çalıyorum.” “Bu hiç tutmaz!” Hoca gülümser ve “Ya tutarsa!”, der.

Eşeğe ters binmek. Hoca eşeğine ters biner, öğrencileri de arkasından yürür. İnsanlar nedenini sorar. “Yüzüm öne dönük otursam öğrencilerime sırtımı dönmüş olurum. Onlar önümden yürüse bana sırtlarını dönmüş olurlar. Böyle hepimiz birbirimizi görebiliyoruz.”

Fıkranın beklenmedik sonunu anlatın ve orada durun. Çocuklar bu fıkraları ertesi gün yeniden anlatmayı çok sever; çoğu zaman da onları hiç duymamış birine.

Küçük dinleyiciler için Dede Korkut

Dede Korkut Kitabı, Oğuz Türklerinin kahramanlar, atlar ve ailelerle dolu eski hikâyelerinden oluşan bir derlemedir. Dede Korkut ise kopuz, yani bir tür saz çalan ve genç kahramanlara adlarını veren bilge, yaşlı bir anlatıcıdır. Bir hikâyede, azgın bir boğayı durduran oğlanın adı Boğaç'tır; bu adın kökü de boğa. Bir başka hikâyede ise kahraman Basat'ın karşısına Tepegöz, yani tek gözlü bir dev çıkar.

Kitabın aslı küçük çocuklar için yazılmamıştır; bu yüzden küçük okurlara yönelik bir uyarlama seçin ve her seferinde tek bir hikâye anlatın.

Türk masallarıyla bir uyku öncesi ritüeli

• Her gece aynı başlangıç. Işıkları kısın ve şöyle başlayın: Bir varmış, bir yokmuş. Belki çok geçmeden çocuğunuz da sizinle birlikte söylemeye başlar.
• Tek hikâye, kısa olsun. Yorgun akşamlarda bir Hoca fıkrası, hafta sonlarında bir Keloğlan masalı.
• Birkaç Türkçe kelimeyi koruyun. Hikâyeyi çocuğunuzun en iyi anladığı dilde anlatın, ama dev, padişah ya da kavuk gibi kelimeleri Türkçe bırakın.
• Sonunda üç elma. Gökten düşen elmaları dağıtın. Üçüncüsünü kimin alacağına çocuğunuz karar versin.
• “Bir tane daha!” demesine hazır olun. Er ya da geç şunu duyacaksınız: Bir masal daha! Yarın hangi masalın anlatılacağına birlikte karar verin.

Daha fazla fikir için şu yazılarımıza bakın: Türkçe uyku öncesi hikâyeleri ve Türk ninnileri. Masal açılışları da bir tür tekerlemedir; ayrıntısı şu yazımızda: Türkçe tekerlemeler ve yanıltmaçlar.

Roots & Talks'tan hikâye önerileri

Masal dolu bir sandık. Sesli e-kitabımız The Lost Fairytale Chest / Kayıp Masal Sandığı'nda çocuklar, İzmir'deki büyükannelerinin tavan arasında sihirli bir çeyiz sandığı bulur. Her bölümde sandıktan Türk kültürüne ait bir hazine uçar; aralarında bir Nasreddin Hoca hikâyesi ile Karagöz ve Hacivat da var. 4 ile 10 yaş arası çocuklar için yedi bölüm; 16 sayfalık resimli bir PDF ile Türkçe ve İngilizce MP3 dosyaları içerir.

Hoca ile Keloğlan aynı kitapta. Hello, My Roots! (Merhaba, Köklerim!) 12 kısa bölümden oluşan, iki dilli, resimli bir e-kitap; yolculukta Nasreddin Hoca, Keloğlan ve gölge oyunu durakları var. Ayrıca Türkçe ve İngilizce 5 kısa Nasreddin Hoca fıkrası da içerir.

Uyku için beş hikâye. Sesli hikâyelerden oluşan Good Night, My Türkiye paketinde 4 ile 9 yaş arası çocuklar için beş uyku öncesi hikâyesi var; hikâyeler Türkçe anlatılıyor ve yer yer yumuşak İngilizce yankılar içeriyor. Her biri, uyku için sonlara doğru yavaşlıyor.

“Bir masal daha” anı için. Mağazamızdaki Bir Masal Daha yastığında Roots & Talks karakterlerinden Eylül, bir hikâye çok erken bittiğinde çocukların söylediği o sözle birlikte yer alıyor.

Daha fazlasını dinlemek için koleksiyonlarımıza göz atın: Türkçe sesli hikâyeler ve uyku öncesi sesli kitaplar ve iki dilli Türkçe–İngilizce hikâyeler.

Bu akşam için üç elma

Bir Türk masalı için ilk akşam kitaba gerek yok. Önce Bir varmış, bir yokmuş, sonra kürk fıkrası, en sonunda da gökten düşen üç elma. Gerisini çocuğunuz zaten kendisi isteyecek.